یکی از موضوعات بسیار مهم برای صاحبان هر کسب و کاری موضوع پرداخت مالیات است. افراد زیادی هستند که محاسبه مالیات برای آنها سخت است و گاها افرادی نیز هستند که برای پرداخت مالیات به مشکل میخورند و به دنبال راههایی برای دور زدن مالیات میگردند. بسیاری از افرادی که درآمدهای بسیار خوب دارند مالیات خود را پرداخت میکنند. اما گاها مشاهده شده است که افرادی با درآمدهای بسیار خوب به فکر فرار مالیاتی هستند. اگر شما هم دوست دارید با این موضوع بیشتر آشنا شوید و از علل فرار از پرداخت مالیات مطلع گردید به شما پیشنهاد میکنیم تا انتهای این مقاله در کنار ما بمانید.
فرار مالیاتی چیست ؟
یکی از وظایف اجتماعی هر فردی که صاحب کسب و کار است و به کسب درآمد مشغول است، این است که مالیات خود را پرداخت نماید. عمل به این قانون اجتماعی در تمام کشورهای دنیا نشان از فرهنگ بالای افراد اجتماع است و همچنین عدم پرداخت مالیات فرار مالیاتی نامیده میشود و مشمول پرداخت جریمه است.
همچنین این کار در بسیاری از فرهنگها و جوامع جرم محسوب میشود و برای آن مجازاتهای مختلفی توسط قانونگذار مشخص شده است. در بعضی از کشورها ۵ سال حبس برای افرادی که اقدام به دور زدن مالیاتی مینمایند در نظر گرفته میشود که مجازات سنگینی است. پس باید دقت کنید که درگیر راههایی برای دور زدن قانون نگردید.
به طور کلی هرگونه تلاش چه به صورت قانونی و چه به صورت غیرقانونی برای پرداخت نکردن مالیات صورت بگیرد مصداق دور زدن مالیات است. همچنین هر موردی که باعث شود درآمد مودی کمتر از میزان واقعی گزارش شود و یا به ممیز مالیاتی نشان داده شود نیز مصداق همین موضوع است.
همچنین در نظر نگرفتن بدهی مالیاتی نیز به معنی گریز از مالیات است و این کار نیز جرم است. افراد به طرق مختلف ممکن است به دنبال راههایی برای دور زدن مالیات بگردند. مثلا اسناد جعلی برای افزایش هزینههای خود ایجاد کنند و یا فعالیتهای خود را به گونهای نشان دهند که در زمره فعالیتهای معاف از مالیات تلقی شود. تمامی این موارد به دقت مورد بررسی ممیزان مالیاتی قرار میگیرد و در صورتی که محرز شود فرد اقدام به انجام کارهای اینچنینی نموده است مجرم شناخته شده و به دادگاه میرود.
شایع ترین زمینههای پیدایش فرار مالیاتی
در بیان این موضوع میتوانیم بگوییم که زمینههای پیدایش فرار مالیاتی متنوع بوده است و مهمترین آنها عبارتند از:
- نبود فرهنگ اجتماعی مناسب در ضرورت پرداخت مالیات
- نقص در سیستم نظارت و پیگیری و وجود خلاءهای قانونی
- تاخیر در واریز مالیات
- شناخت ناکافی از مودیان مالیاتی و عدم دسترسی درست و کامل به میزان درآمد آنها
- وجود معافیتهای مالیاتی در طیفهای گسترده
یکی از مواردی که میتواند گریز مالیاتی را به بهترین شکل ممکن توجیه کند نبود فرهنگ اجتماعی درست در این زمینه است. پرداخت مالیات یکی از راههای درآمدی دولتها در تمام کشورهای دنیا است. این درآمد که از صاحبان کسب و کار گرفته میشود مجددا صرف آبادانی کشور میگردد. لذا اگر دولت نیز به طور واضح و مشخص مالیاتها را در راه آبادانی کشور هزینه کند فرهنگ پرداخت مالیات شکل بهتری به خودش میگیرد.
عدم نظارت درست باعث میشود تا افرادی با درآمدهای کلان بتوانند از راههای بسیاری برای دور زدن مالیات استفاده نمایند. همچنین بسیاری از مودیان با درآمدهای بالا از طرف اداره امور مالیاتی شناسایی نشدهاند. این موارد باعث میشود تا راه برای فرار مالیاتی برای مودیان باتجربه فراهم شود. همچنین استفاده از موارد متعدد معافیتهای مالیاتی نیز مزید بر علت میگردد.
انواع فرار مالیاتی کدامند؟
هرگونه اقدام غیرقانونی یک کسب و کار با هدف عدم پرداخت مالیات، در قانون فرار از مالیات تلقی میشود و مورد پیگرد قانونی قرار میگیرد. در این بین حتی اقدام غیرقانونی جهت کاهش مالیات نیز دور زدن مالیات محسوب میشود. اقداماتی که به منظور این فرار و پرداخت مبلغ کمتر از آنچه باید پرداخت شود، متنوع هستند که انواع فرار از مالیات را تشکیل میدهند. این انواع عبارتند از
- عدم ارائه اظهارنامه مالیاتی و همچنین ترازنامه و عملکرد سود و زیان شرکت برای سه سال متوالی
- پنهان کردن میزان درآمد و فعالیت اقتصادی
- پنهان کردن اطلاعات و اسناد مالی مربوط به فرد و اشخاص دیگر و عدم ارائه این اسناد به ممیزان اداره مالیات
- عدم پرداخت مالیات در موعد مقرر
- انجام معاملات به اسم فردی دیگر و فرار کردن از پرداخت مالیات
- استفاده از کارت بازرگانی اشخاص دیگر
- جوری فعالیتهای خودش را نشان دهد که مشمول پرداخت مالیات نشود.
- ایجاد کد اقتصادی جعلی و غیرواقعی
- ایجاد صورت حسابهای غیر واقعی و تقلبی برای اینکه بتوان هزینهها را بیشتر از چیزی که در حقیقت بوده است نشان داد.
البته این موارد، از انواع رفتارها و اقدامات واضح و روشن برای دور زدن مالیات هستند. اما گاهی ممکن است صاحبان مشاغل ناخواسته و ندانسته اقدام به کاری کنند که در برخی بخشنامهها فرار مالیاتی شناخته میشوند و مورد پیگردهای قانونی قرار گیرند. درحالی که قصد اینکار را نداشتهاند. برای اجتناب از چنین اتفاقاتی، کمک گرفت از مشاوره مالیاتی و سپردن برخی امور حسابرسی مالی به وکلای مالیاتی بهترین راهکار است.
اجتناب مالیاتی چیست و چه تفاوتی با فرار مالیاتی دارد؟
چیزی که باعث تمایز بین فرارهای مالیاتی و اجتناب مالیاتی میگردد به عملکرد قانونی و غیر قانونی مودیان مالیاتی مربوط میشود. همان طور که مشخص است فرار از پرداخت مالیات تخطی از قانون است و جرم محسوب میشود. در این شرایط در حقیقت مودی رفتاری داشته است که باعث شده است تا اداره مالیات از میزان درست و صحیح درآمد او مطلع نگردد.
به این شکل سرمایهای که مشمول مالیات است از چشم اداره مالیات دور میماند و یک کار غیر رسمی به شمار میرود. اما وقتی فرد از پرداخت مالیات اجتناب میکند برایش مهم نیست که کارش شناسایی و افشا شود. به دلیل خلاهای قانونی در پرداخت مالیات اجتناب مالیاتی ایجاد شده است. مودی در این شرایط سعی میکند راههایی پیدا کند تا بتواند مالیات خود را کاهش دهد. تفاوت ظریفی بین فرار مالیاتی و اجتناب مالیاتی وجود دارد.
اگر بخواهیم در این مورد مثالی بزنیم باید به این اشاره کنیم که مودی میتواند درآمدهای نیروی کار خود را در قالب درآمد سرمایه به اداره مالیات معرفی کند. مشخص است که این کار تا چه اندازه به نفع مودی است. زیرا میزان مالیات بر درآمد سرمایه از درآمد نیروی کار کمتر است. در این حالت مودی نگرانی از بابت ارتکاب جرم ندارد. زیرا گزارش کارهای خود را به اداره مالیات داده است. اما ارائه به شکلی غیرواقعی و بدون صداقت بوده است.
جرم فرار مالیاتی در قانون اساسی
بعد از چندین بار اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم که توسط قانون گذار ارائه شده است نهایتا در سال ۱۳۸۰ و مطابق با ماده ۲۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم و با توجه به اصلاحیه همین قانون که در سال۱۳۹۴ بیان گردید به طور قانونی اعلام شد که دور زدن مالیات جرم است. قانون گذار برای این جرم مجازات حبس را تعیین کرده است و برای اینکه مودیان کاملا با مفهوم عبارت فرار مالیاتی آشنا گردند در ماده ۲۰۱ این مفهوم را کاملا بیان نموده است. برای آشنایی شما با این مفهوم به ذکر ماده ۲۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم میپردازیم.
«هرگاه مؤدی مالیات به قصد فرار از پرداخت، عمداً به ترازنامه و حساب سود و زیان یا به دفاتر و اسناد و مدارکی که برای تشخیص مالیات، ملاک هستند و برخلاف حقیقت تهیه و تنظیم شده، استناد نماید یا برای سه سال متوالی از تسلیم اظهارنامه مالیاتی و ترازنامه و حساب سود و زیان خودداری کند، مجرم شناخته میشود».
مجازات های متخلفان مالیاتی
فرارهای مالیاتی و عدم پرداخت مالیات میتواند دولتها را در ارائه خدمات اجتماعی و اداره کشورها دچار چالش کند. به همین دلیل برای پیشگیری از این کار طبق قانون این پدیده جرمانگاری شده و برای ضمانت اجرایی پرداخت مالیات برای جرم فرار از مالیات مجازاتهایی مشخص میشود. مجازات فرار مالیاتی در کشورهای مختلف متفاوت است. در ایران این مجازات به دو شکل مطح میشود که عبارتند از:
مجازات دور زدن مالیات برای اشخاص حقوقی
دور زدن مالیات اشخاص حقوقی به معنای سرپیچی از پرداخت مالیات توسط شرکتها و سازمانها است. اینکار ممکن است از طرف یکی از افراد مرتبط مانند مدیرعامل، مدیر حسابداری یا هریک از کارمندان صورت گیرد. اما نکته مهم این است که در اینکه چه فردی مرتکب جرم شده است تفاوتی ندارد و درنهایت کل شرکت مجازات خواهد شد.
علاوهبر اینکه برای فرد خاطی نیز مجازاتی معین میشود. همچنین اگر فرد یا افرادی از رخ دادن جرم دور زدن مالیات توسط فرد یا افرادی دیگر مطلع باشند و این موضوع را به مراجع مربوط گزارش نکنند نیز شریک جرم محسوب میشوند. مجازات این نوع دور زدن مالیات ممنوعیت فعالیت شرکت برای ۶ ماه ۲ سال است. مجازات فرد خاطی نیز از ۶ ماه تا دو سال حبس تعزیری است. همچنین این فرد تا دو سال از فعالیتهای شغلی و تجاری محروم میشود.
برای شرکای جرم فرار مالیاتی حداقل حکم صادره برای فرد خاطی درنظر گرفته میشود که از ۳ تا ۶ ماه حبس تعزیری و پرداخت جریمه نقدی است. همچنین شرکت موظف به پرداخت عین مالیات پرداخت نشده و ضرر وارده به دولت به دلیل دور زدن مالیات است.
مجازات دور زدن مالیات برای اشخاص حقیقی
در مواردی که صاحب یک کسب و کار کوچک یا یکی از مشاغل خودرو از پرداخت مالیات سرپیچی کند، جرم فرار مالیاتی شخص حقیقی رخ داده است. این موارد گاهی شامل فرار از پرداخت مالیاتیها مستقیم مانند مالیات بر ارث نیز میشود. در این موارد برای شخص مجرم از ۶ ماه تا ۲ سال زندان، پرداخت جزای نقدی بین ۲ تا ۸ میلیون تومان و از ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق مجازات صادر میشود.
همچنین مجرم از حقوق اجتماعی برای ۶ ماه تا ۵ سال محروم میشود. ضمن اینکه مالیات پرداخت نشده بههمراه ضرر و زیان وارده به دولت از فرار از مالیاتی صورت گرفته نیز باید نقدا پرداخت شود.
جرم حسابدار در فرار مالیاتی
در مورد فرارهای مالیاتی شرکتهایی که حسابدار دارند باید این موضوع را در نظر بگیرید که اگر حسابدار یا حسابرس شرکت از گریز مالیاتی شرکت مطلع گردد و آن را گزارش نکند و یا خودش به درخواست مدیریت حسابها را دستکاری نماید و این موضوع توسط ممیزان مالیاتی محرز گردد به جرم معاونت محکوم میشود. این موضوع از نظر سازمان امور مالیاتی آن قدر اهمیت دارد که برای همکاری در این جرم جرائمی را به شرح زیر در نظر گرفته است:
- ۶ ماه حبس برای حسابدار، حسابرس یا موسسه حسابداری متخلف
- پرداخت جریمه نقدی معادل ۲۰ میلیون ریال
- ۳۱ ضربه شلاق
- ۶ ماه محرومیت از حقوق اجتماعی
- انتشار احکام صادر شده از دادگاه در رسانههای کشور
نکته:
اگر یک فرد معمولی از عدم پرداخت مالیات یک شرکت یا موسسه مطلع گردد و آن را گزارش ندهد جرمی مرتکب نشده است و مسئولیتی نیز در این زمینه نخواهد داشت. اما اگر افراد در کسوت حسابدار، حسابرس، ممیز مالیاتی، کارکنان شاغل در بانک و نیز موسسات مالی و اعتباری از عدم پرداخت مالیات یک شرکت یا موسسه خبردار شوند و برای آنها محرز شود که آن شرکت یا موسسه برای پرداخت نکردن مالیات حسابهایش را دستکاری میکند موضوع فرق دارد. این افراد اگر این موضوع را اعلام نکنند به جرم مباشر در کنار مجرم ردیف اول قرار میگیرند و در دادگاه محاکمه خواهند شد.
راهکار مقابله با راه های فرار مالیاتی
در سال ۱۳۹۲ قانون گذار به طور مشخص برای فرار مالیاتی مصداق جرم را بیان نموده است. در ماده ۱۹۹ و ۲۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم به طور کاملا مشخص عنوان شده است که گریز مالیاتی جرم است و پیگرد قانونی دارد. برای اینکه با این موضوع بیشتر آشنا شوید و اهمیت مسئله کاملا برای صاحبان کسب و کار مشخص گردد متن این ماده قانونی عینا آورده شده است.
« هر شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب مقررات این قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مؤدیان دیگر است در صورت تخلف از انجام وظایف مقرره علاوه بر مسئولیت تضامنی که با مؤدی در پرداخت مالیات خواهد داشت مشمول جریمهای معادل 20درصد مالیات پرداخت نشده خواهد بود. بر اساس تبصره یک این ماده 199 قانون، حتی برای متخلفان دولتی نیز مجازات پیشبینی شده و آمده است: «در مواردی که مکلفین به کسر مالیات، وزارتخانه، شرکت یا مؤسسه دولتی یا شهرداری است مسئولین امر مشمول مجازات مقرر طبق قانون تخلفات اداری خواهند بود».
قانون مالیاتهای مستقیم یکی از بهترین و موثرترین راهکارهای مقابله با فرار مالیاتی در ایران است. قانون مالیاتهای مستقیم در چند نوبت توسط قانون گذار مورد بررسی و تغییر قرار گرفته است. اما همواره موضوع مالیات و جرم مالیاتی موضوعی بوده است که مورد توجه قانون گذاران بوده است.
اما با تمام این تلاشها باز هم خلاهایی در قانون درباره جرم مالیاتی وجود دارد و قانون گذار سعی کرده است که این موارد را در قوانین دیگری کامل کند. یکی از مهمترین قوانینی که در این باره میتوان به آن اشاره کرد در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسید و قانون ارتقای سلامت اداری نام دارد و در آن به وضوح برای موضوع فرارهای مالیاتی مصداق جرم تعریف شده است.
برای اینکه بتوان از دور زدن مالیات توسط مودیان پیشگیری کرد راههایی وجود دارد که در زیر به آنها اشاره کردیم.
- وضع قوانین خوب، قابل درک و کارا که به طور کاملا واضح و بدون ایجاد شک و شبحهای مودیان را به پرداخت مالیات ترغیب کند.
- روند تسهیل شده و کاملا مشخص برای پرداخت مالیات
- راههایی برای مشارکت بیشتر مودیان مالیاتی
آیا اعلام و گزارش فرار از مالیات امکان پذیر است؟
یکی از راههای اصلی درآمد دولت گرفتن مالیات از صاحبان کسب و کار است. اما افرادی هستند که با وجود درآمدهای بسیار بالا همیشه به دنبال راههایی برای فرار مالیاتی هستند تا مالیات خود را پرداخت نکنند. این موضوع باعث شده است تا عدالت اجتماعی محقق نشود و بنابراین سازمان امور مالیاتی راهی را مشخص کرده است تا اینگونه افراد شناسایی شوند.
برای اینکه این سیاست تحقق پیدا کند یک همکاری بسیار خوب بین بانکها و اداره مالیات برای بررسی تراکنشهای بانکی صورت گرفته است و این موضوع میتواند به پیدا کردن افرادی که دارای گردشهای کلان بانکی هستند و پرداخت مالیات را دور میزنند کمک بسیاری نماید.
ایجاد یک سامانه برای ارائه گزارشهای مردمی یکی دیگر از راههایی است که برای پیدا کردن مودیان فراری به کار میرود. برای اینکه بتوانید از این سامانه استفاده نمایید فقط کافی است از آدرس فرار مالیاتی استفاده کنید و در قسمت سرچ گوگل این مطلب را وارد کنید. لازم نیست اطلاعات شخصی خود را در این سایت وارد کنید. فقط کافی است اطلاعات فردی که مالیات خود را پرداخت نکرده است و شما او را شناسایی کردهاید را در فرمی که در سایت به شما نمایش داده میشود وارد نمایید. اگر هم مدرکی دال بر دور زدن مالیاتی او پیدا کردهاید میتوانید در این سایت بارگذاری نمایید.
نتیجه گیری
یکی از روشهای آگاهانه استفاده از خدمات مشاوره مالیاتی است که میتواند به شما کمک کند مالیات خود را با استفاده از روشهای کاملا قانونی کاهش دهید. استفاده از تجربه متخصصان کارآزموده در این زمینه میتواند به شما کمک کند تا مالیاتی منطقی و عادلانه پرداخت کنید. این کار باعث میشود تا راهکار بسیار مناسبی پیش روی مدیران قرار بگیرد تا به جای فرار مالیاتی شرکتها از روشهای دیگری استفاده کنند و بتوانند مالیاتی منطقی پرداخت کنند.
شما میتوانید برای دریافت مشاوره مالیاتی در زمینههای مختلف به موسسه پارستکس مراجعه نمایید. متخصصان این مجموعه همگی از اساتید برجسته در زمینه حسابرسی و از بازنشستگان سازمان امور مالیاتی هستند و میتوانند به شما در این زمینه کمکهای شایانی ارائه نمایند. همچنین میتوانید سوالات خود را از مشاوران برجسته موسسه پارستکس بپرسید.